AltınSoft Makale Arşivi

4.4.1 Sadece Bir Belge Etiketi
Öncelikle belge etiketinin ne demek olduğuna deyinelim isterseniz. Belge etiketi, XML belgeniz içerisindeki diğer tüm etiketleri kapsayan, kök öğedir. Diğer tüm XML etiketleri belge öğesinin alt öğesidir:

Bu iyi şekillendirilmiş XML dosyasından da görülebileceği üzere, kendi belirlediğimiz XML etiketleri başka XML etiketlerinin içerisine yuvalanmıştır. Ancak tüm XML etiketleri kitaplarım etiketinin içindedir. Bir XML belgesini ayrıştırıcıya tanımlayan, o belgenin belge elementidir (kitaplarım) Bir XML belgesinin sadece bir tane ve mutlaka bir belge etiketi bulunmalıdır. Diğer elementler bazı değerler içerir, ancak bulunmaları zorunlu değildir. Örneğin aşağıdaki de geçerli bir XML dosyasıdır:

Bu ise kötü şekillendirilmiş bir XML belgesidir ve ayrıştırıcıda hata oluşmasına sebep olacaktır:

Bu belge, bir belge etiketi içerisine alınarak geçerli yapılabilirdi..

4.4.2 Tüm XML Etiketleri Kapatılmalıdır
XML etiketleri, herhangi bir değer içermiyor olsalar bile ile kapatılmalıdırlar. Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü gibi tüm etiketlerin birer kapatma etiketi vardır. Bir tane kitabımızı yazarın kendisinin bastırdığını bu nedenle yayınevinin olmadığını farz edelim. Bu durumda hiç bir değer içermeyen bir XML etiketi şu şekilde basitçe kapatılabilir:

Bu aslında, etiketin açılıp kapatıldığını gösterir. HTML içerisinde kullanmaya alışık olduğumuz meta, input, hr, br gibi bazı etiketler, HTML belgelerinin XML standartlarına getirilmesi sırasında bu şekilde kapatılmalıdır.

İpucu: Microsoft Front Page, belgelerinizi XML standardında yayınlamanız için büyük kolaylıklar sağlıyor. Yapmanız gereken tek şey, belgenizi yazmayı bitirdikten sonra, HTML görünümüne geçerek sağ tıklamak ve "XML Biçimlendirme kurallarını uygula" seçeneğini tıklamaktır.

4.4.3 Üst üste geçmiş etiketler
XML etiketlerinin birbirlerini kapsayabileceğinden bahsetmiştim. Ancak bu kapsama özelliği sırasında dikkat edilmesi gereken bir altın kural var. Bunu bir örnekle açıklamak istiyorum. Çoğu HTML Tarayıcısı aşağıdaki HTML yazma hatasını en uyguna yaklaşım yaparak tolere edebilmektedir, ancak bu ifade XML ayrıştırıcıları tarafından kesinlikle kabul edilemeyecek bir hatadır:

XML tarayıcısı, bu şekilde biçimlendirilmiş belgeyi işlemeye çalışırken, < b > etiketinin açılmasını onaylayacak, ardından < i > etiketinin < b > etiketi içerisine yuvalanmasını da onaylayacak, < i > etiketinin değerine "Merhaba" kelimesini atayacak, ardından < i > içerisine yuvalanacak yeni bir etiket, ya da i etiketinin kapatılmasını bekleyecektir. Ancak < b > etiketinin daha önce kapatılmasını kabul edemeyeceğinden hata verecek ve ayrıştırmayı durduracaktır. Aynı kod, iyi şekilli olarak şöyle yazılabilir:

Bu, iyi şekillenmiş XML belgeleri için uygulanması gereken altın kurallardan biridir.

4.4.4 XML Nitelikleri
Bir XML niteliğini basit bir şekilde HTML diline bir eşleştirme yaparak açıklamak gerekirse, HTML içinde kullanılan font etiketinin size özelliği gibi kullanımı olan yapılara benzetme yapılabilir. size, font etiketine ait bir özellik olduğu gibi, tüm XML nitelikleri de bağlı olduğu XML etiketlerini tanımlamaya yardımcı olur:

Bu örnekte, nu niteliği, yine kendimizin belirlediği bir isimdir. Ve Türk Dili dersimizin hocası Dr. Ahmet Öcal 'ın kullandığı şekilde "numara" kelimesinin kısaltması yerine kullanılmıştır.

XML nitelikleri tanımlanırken dikkat edilmesi gereken iki kural vardır, nitelik isimleri oluşturulurken etiket isimlerine ait kurallar geçerlidir, ve nitelik değerleri içerisinde boşluk karakterinin kullanıldığı zamanlarda nitelik değerleri tek veya çift tırnak içerisinde sunulmalıdır. XML kodunuzun çeşitli kaynaklar tarafından işlenebileceğini, ve herhangi bir ayrıştırıcının bu konuda daha hassas davranabileceğini göz önüne alarak, nitelik değerlerinizi her zaman standartlara uyarak tek veya çift tırnak içerisinde yazmanızı tavsiye ederim.

4.4.5 Özel Karakterler
XML belgeleri için özel anlam taşıyan bazı karakterler, XML belgelerinin herhangi bir yerinde kullanılamazlar. Bu karakterlerden bazıları: <, >, &, ' (tek tırnak), " (çift tırnak) tır. Bu bizim için bir kısıtlama değildir, ancak bir miktar ek işe neden olabilmektedir. Bu karakterleri kullanmanız gerektiğinde aşağıdaki tablodaki karşılıkları ile değiştirmeniz gerekmektedir:

4.4.6 Büyük-Küçük Harf Duyarlılığı
Tüm XML belgeleri, etiketleri ve nitelikleri büyük küçük harf duyarlıdır. Bu nedenle, etiketlerinizi kapatırken, veya XML dosyasından veri toplarken bunu göz önünde bulundurmalısınız. Örneğin şu kullanım yanlıştır:

4.4.7 Türkçe Karakterler
XML belgeleri içerisinde, referansı içerisinde gerekli tanımı yaptığınız sürece, etiket adlarında, niteliklerde, nitelik değerlerinde kısacası XML belgesinin her yerinde Türkçe karakterler kullanabilirsiniz. Tabi Türkçe karakterleri kullanırken, hedef aldığınız kullanıcıların Türkçe karakter setlerine sahip olduğunu kabul ettiğinizi unutmayın. Bu bir kısıtlama değildir, İngilizce karakterlerin yüklü olduğu neredeyse tüm sistemlerde Türkçe karakterler de yüklüdür. Ayrıca, bu Internet sayfanızda Türkçe karakterler kullanmakla neredeyse aynı şeydir.

4.5 Sonuç Olarak
Gelecek 20 yılın teknolojisinin tabanını oluşturan dilin temellerini ve yazım kurallarını öğrenmiş bulunuyorsunuz. Burada her şey bitmiyor tabi. XML gibi geniş bir konuda, her şeyde olduğu gibi tecrübe konuşuyor, daha çok belge tanımı yaparak, ve XML tabanlı daha çok uygulama geliştirerek bu dilin temellerini çok daha iyi öğreneceksiniz.

Bir sonraki makalemde, XML in kullanım alanlarını gerçek örneklerle göstereceğim, ve inanıyorum ki, bu dili öğrendikçe, bu kadar basit bir dilin nasıl bu kadar yetenekli ve hayat kolaylaştırıcı olduğunu görüp hayretler içinde kalacaksınız.

Hepinize XML hayatınızda başarılar dilerim!

5- Kaynaklar

• MSXML 4.0 SDK - XML Developers Guide
• XML101.com
• Adım Adım Microsoft XML - Arkadaş Yayınları 2001
• MSDN Collection May 2003
• xml.com
• xml.org

6- Ekler

XML: (eXtensilble Markup Language) Esnek işaretleme dili, verileri tanımlamak için geliştirilmiş, Microsoftun gelecek 20 yıllık yatırımı olduğunu söylediği bir işaretleme dili.
HTML: (HyperText Markup Language) Geniş metin işaretleme dili, ifadedeki geniş, metinlerin geniş olmasından değil, metinlerin işaretlenmesi için kullanılan dilin geniş olmasından geliyor.
SGML: (Standart Generalized Markup Language) Standart genelleştirilmiş işaretleme dili, XML ve HTML in atası sayılan, ortaya atılması çok eskilere dayanan bir işaretleme dili.
ISO: (International Standards Organization) Uluslararası Standartlar Kurumu, özellikle bilgisayar teknolojileri konusunda, standartlar koyan kurumlardan bir tanesi. Türkçe dili için kullanılan uluslararası ISO-8859-9 karakter setini ortaya koyan kuruluş. ( http://www.iso.org/ )
XSLT: (Extensible Stylesheet Language Transformation) XML verilerinizin sunumu için geliştirilmiş bir dil. XML tabanlı olarak çalışır, ve HTML etiketleri yardımıyla verinizin sunumunu yapabilirsiniz.
CSS: (Cascading Sytle Sheets) HTML belgelerinin şekillendirilmesi esnasında, her web tasarımcısının can simidi olmuş bir standart şekillendirme dili.
DTD: (Document Type Definition) XML belgelerinizde, hangi etiketle hangi tür veri tuttuğunuzu, ve o etikete ait verilerin sınırlandırmalarını belirlediğiniz bir yan belge türü. XML belgelerinizin "iyi şekillendirilmiş" olması gibi "tam tanımlı" olması kavramı için gerekli belge türü.
Microsoft Front Page: Microsoft firmasının, Windows işletim sistemleri altında çalışan, görsel web tasarım aracı.
Ayrıştırıcı: XML belgelerinizi inceleyerek, bu verileri platforma özel veriler biçimine sokan özel program.

Not: Belgenin baş tarafında, Microsoft 'un işletim sistemleri altındaki standart metin editörü Notepad 'e esprili bir yaklaşımla Visual Notepad adıyla çağrımda bulunulmuştur. Bu Microsoft 'un Visual editörlerine dokundurma yapmak için yapılmış bir espridir. Bilgisayar dünyasında bulunan bu isimdeki bir program kastettiğim program değildir. Notepad programına, Windows un başlat mönüsü altındaki çalıştır bölümüne "notepad" yazarak erişebilirsiniz.